Tesnim Haber Ajansı- Son 14 yılda Azerbaycan'da kamu hizmetleri sistemi, karmaşık kâğıt bürokrasisinden bütünleşik bir dijital ortama uzanan zorlu bir yol kat etti.

Devlet kurumları bilgi sistemlerini birbirine bağladı; vatandaşlar ve ekonomik aktörler, çevrim içi platformlar üzerinden kamu hizmetlerine erişiyor. Bu stratejik dönüşüm yalnızca belge düzenleme sürelerini ciddi biçimde kısaltmakla kalmadı, yönetim yapılarıyla etkileşimi de daha şeffaf ve verimli hale getirdi.

Reformun Sıfır Noktası ve "Asan Hizmet" Olgusunun Doğuşu

Bu dönüşümün dönüm noktası, Azerbaycan Cumhurbaşkanı'nın 13 Temmuz 2012 tarihli kararnamesi oldu; bu karar, "Vatandaş Hizmetleri ve Sosyal Yenilikler Devlet Ajansı"nın (ASAN xidmət olarak bilinen) kuruluşunun temelini attı.

Bu yeni yapının misyonu son derece açıktı: gereksiz bürokrasiyi ortadan kaldırmak, gündelik idari yolsuzlukla mücadele etmek ve pasaport düzenlenmesi, belgeler, gayrimenkul tescil belgeleri ve diğer kamu hizmetleri gibi hizmetler için tek tip standartlar oluşturmak.

"Tek durak" fikrinin hayata geçirilmesiyle vatandaşlar, farklı daireler arasında dolaşmak yerine birden fazla ihtiyaçlarını tek bir yerde karşılayabildi. Bu sistemin kilit unsurlarından biri görevlerin ayrıştırılmasıdır; belgeleri teslim alan memurun dosyanın nihai kararında hiçbir rolü yoktur ki bu da kendi başına pek çok yolsuzluğun önüne geçmektedir.

Hizmet Ağı İstatistiklere Yansıyor

Bugün "Asan" (ASAN) ağı, 7'si Bakü'de, geri kalanı ülkenin diğer bölgelerinde faaliyet gösteren 28 sabit merkezden oluşmaktadır. Uzak bölgelerde yaşayanların rahatı için 10 seyyar otobüs ve iki özel tren (ASAN qatar) da tahsis edilmiştir. Bu merkezlerde bankacılık, noterlik, kentsel hizmetler ve sigorta dâhil 400'den fazla kamu ve özel hizmet başvuru sahiplerine sunulmaktadır.

2012'den bugüne bu sisteme 70 milyondan fazla başvuru kaydedildi. Dikkat çekici olan, ortalama bekleme süresinin 4 ila 8 dakika, işlem süresinin 10 ila 12 dakika arasında değerlendirilmesi ve vatandaş memnuniyet oranının yüzde 98,5 ila 99 arasında ölçülmesidir.

Dijital Ekosistemin Adım Adım Evrimi

Azerbaycan'da dijital hizmetlerin gelişimi kademeli bir seyir izledi ve dağınık elektronik hizmetlerden tutarlı bir ağa dönüştü. "Asan Hizmet"in başarısının ardından 2014-2016 yıllarında entegre ödeme sistemi (ASAN Pay) devreye alındı; bu sistem ceza, devlet harcı, vergi ve faturaların elektronik ödenmesine imkân tanıdı ve dairelerde nakit para alışverişini asgariye indirdi.

Bunun ardından elektronik vize sistemi (ASAN Visa) oluşturuldu; bu sistem, yabancı uyruklular için vize düzenlenmesini elçiliğe başvuru gerekmeksizin, talep türüne göre 3 saat (acil) ile 3 gün arasına indirdi.

2018'de entegre kimlik doğrulama sistemi (ASAN Login) devreye girdi. 2019 ve 2020'de ise myGov ve Digital Bridge (Dijital Köprü) platformlarının hayata geçirilmesiyle bütünleşik dijital devlet modeline geçiş başladı. Bu aşamada hayati önemdeki "Yalnızca Bir Kez" ilkesi uygulanmaya başlandı; yani vatandaşın bilgisi devlet veri tabanında mevcutsa belgelerin yeniden sunulmasına gerek kalmıyor.

E-Devletin Teknolojik Altyapısı

2021-2026 yıllarında SİMA (biyometrik kimlik doğrulamalı bulut tabanlı dijital imza) uygulamasının geliştirilmesiyle elektronik belgeler tam yasal geçerlilik kazandı. 5,5 milyondan fazla indirilen bu uygulamanın 3,5 milyondan fazla aktif kullanıcısı bulunuyor; bu sayı neredeyse ülkenin tüm ekonomik olarak aktif nüfusunu kapsıyor ve uygulama 100'den fazla devlet kurumu, banka ve ticari şirketin sistemine bağlı durumda.

myGov platformu şu anda 40'tan fazla dijital belge türünü barındırıyor; entegre kimlik doğrulama sisteminin de 3,5 milyondan fazla kayıtlı kullanıcısı var. Tüm devlet verileri bulut altyapısında (G-Cloud) saklanıyor ve işleniyor. Kayıtlı 1000'den fazla kamu hizmetinin yaklaşık 450 ila 500'ü tamamen dijitalleştirildi ve aktif nüfusun yüzde 60'ından fazlası bu hizmetlerden sürekli olarak yararlanıyor.

Ekonomik Canlanma ve İş Ortamının Dönüşümü

Hizmetlerin dijitalleşmesi yalnızca vatandaşların zamanını kurtarmakla kalmadı, işletmelerin idari maliyetlerini de ciddi biçimde azalttı. Şirket kuruluşundan belge düzenlenmesine kadar kilit hizmetlerin alınma süresi 5 ila 10 kat kısaldı. Devlet için de kâğıt işlerinden akıllı sistemlere geçiş, yıllık yüz milyonlarca manat tasarruf sağladı.

Tüzel kişiliklerin elektronik portallar üzerinden tescili bir günün altına indirildi ve ruhsatlar dijital ticaret platformlarına (Digital Trade Hub) taşındı. Bu dönüşümler iş ortamının iyileştirilmesinde önemli rol oynadı ve Fitch, S&P ile Moody's gibi uluslararası kredi derecelendirme kuruluşlarının dikkatini çekti.

Bakü'nün Karma Modeli Komşularla Karşılaştırıldığında

Azerbaycan, dijital devlet alanında kendi özgün modelini geliştirdi. Kazakistan fintek ekosistemine dayanırken, Estonya tamamen dijital etkileşimlere odaklanıyor; Özbekistan ve Gürcistan da farklı yaklaşımlar izliyor. Bakü ise "karma model"i (hibrit) tercih etti.

Bu modelde çevrim içi platformlar, "Asan" merkezlerinden oluşan fiziksel ağ, seyyar otobüsler ve trenlerle birlikte çalışarak uzak bölgelerdeki ve teknolojiye yabancı vatandaşların da kamu hizmetlerine erişimini güvence altına alıyor.

Uluslararası Kuruluşların Proje Başarısını Kabulü

Bu model, uluslararası kuruluşlardan geniş kabul gördü. Birleşmiş Milletler'in 2024 E-Devlet Araştırması'nda (UN E-Government Survey) Azerbaycan, E-Devlet Gelişmişlik Endeksi'nde (EGDI) 0,7607 puan alarak 193 ülke arasında 74. sıraya yerleşti ve "çok yüksek" gelişmişlik düzeyine sahip ülkeler grubuna girdi.

Dünya Bankası da bu ülkeyi, yönetim sistemlerinin olgunluğunu gösteren Hükümet Teknolojileri Liderleri (GovTech Leaders) grubunda sınıflandırdı. "Asan Hizmet" sistemi 2015 ve 2019'da Birleşmiş Milletler Kamu Hizmeti Ödülleri'nin yanı sıra Dünya Hükümet Mükemmellik Ödülü'nü de kazandı.

Önümüzdeki Zorluklar ve 2030 Perspektifi

Bu göz alıcı başarılara rağmen Bakü; kırsal bölgelerdeki dijital uçurumun azaltılması, bulut altyapısının siber saldırılara karşı korunması ve karmaşık idari süreçlerden kâğıdın tamamen kaldırılması gibi yeni zorluklarla karşı karşıyadır.

Bir sonraki aşama, e-devletten "yapay zekâ öncelikli" modele geçiştir; bu modelde devlet, vatandaşın talebinden önce (örneğin çocuk doğduğunda veya emeklilik yaşına gelindiğinde) yasal hizmet ve yardımları otomatik olarak etkinleştirecektir.

Büyük verinin (Big Data) kentsel planlama için kullanılması ve sınır ötesi ticareti kolaylaştırmak için elektronik imza altyapısının geliştirilmesi de ciddi biçimde gündemdedir.

Böylece Azerbaycan'da dijitalleşme, yalnızca bir teknoloji projesi olmaktan çıkıp devletin vatandaşlarla ve ekonomiyle etkileşim biçiminde derin bir yapısal reforma dönüşmüştür.

Bu ülkenin bir sonraki adımı, halkın hizmetinde akıllı, çevik ve görünmez bir yönetim oluşturmak için bu dönüşümü tamamlamak olacaktır.