جای خالی پیمایش ملی مطالعه در سیاست‌گذاری فرهنگی
- اخبار استانها
- اخبار فارس
- 27 مهر 1405 - 11:37
به گزارش خبرگزاری تسنیم از شیراز، افتتاح کتابخانه، خبر خوبی برای شهر است؛ اما یک پرسش مهم‌تر هم وجود دارد: چند نفر از شهروندان ما واقعاً کتاب می‌خوانند؟ چند کودک با کتاب بزرگ می‌شوند و چند خانواده، کتاب را بخشی از زندگی روزمره خود می‌دانند؟
چند روز پیش، در حاشیه افتتاح کتابخانه فرشتگان میناب، اظهارات نظر بلند، دبیرکل نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور در مراسم افتتاح کتابخانه فرشتگان میناب درباره سرانه مطالعه جامعه ایرانی، درباره ضرورت انجام پیمایش ملی برای سنجش سرانه مطالعه، بار دیگر این پرسش قدیمی را به صدر بحث‌های فرهنگی آورد؛ پرسشی که پاسخ دقیق به آن، به‌اندازه ساخت کتابخانه اهمیت دارد.
عددی که هنوز دقیق نیست
نظر بلند در پاسخ به پرسشی درباره میزان مطالعه در جامعه تأکید کرده است که سنجش دقیق این شاخص، نیازمند انجام پیمایشی ملی است.
به گفته او، نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور اطلاعاتی درباره تعداد اعضا و میزان امانت کتاب دارد، اما این داده‌ها به‌تنهایی نمی‌توانند تصویری کامل از عادت‌های مطالعاتی مردم ارائه دهند.
واقعیت هم همین است؛ همه کتاب‌خوان‌ها عضو کتابخانه نیستند. عده‌ای کتاب می‌خرند، گروهی از کتابخانه‌های شخصی، تخصصی و مدرسه‌ای استفاده می‌کنند و برخی نیز از طریق پلتفرم‌های دیجیتال به محتوای مکتوب دسترسی دارند.
بنابراین، اگر قرار باشد وضعیت کتاب‌خوانی جامعه را فقط با تعداد اعضای کتابخانه‌ها یا کتاب‌های امانت‌گرفته‌شده بسنجیم، بخش مهمی از واقعیت را نادیده گرفته‌ایم.
مسئله فقط دانستن یک عدد نیست؛ مسئله، شناخت رفتار فرهنگی جامعه است. اینکه مردم چه می‌خوانند، چقدر وقت صرف مطالعه می‌کنند، چه موانعی پیش روی آنهاست و چگونه می‌توان کتاب را از یک کالای فرهنگی به بخشی از زندگی روزمره تبدیل کرد.
کتابخانه؛ پایان راه یا نقطه شروع؟
در این میان، توسعه زیرساخت‌های کتابخانه‌ای اتفاقی ارزشمند است، اما نباید آن را پایان مأموریت فرهنگی بدانیم. کتابخانه زمانی به سرمایه اجتماعی تبدیل می‌شود که مردم به آن مراجعه کنند، کودکان در آن احساس تعلق داشته باشند و کتاب در زندگی خانواده‌ها جایگاهی واقعی پیدا کند.
در شیراز نیز توسعه زیرساخت‌های فرهنگی در دستور کار مدیریت شهری قرار گرفته است.
محمد علی چوبینی، معاون فرهنگی شهرداری شیراز، از افزایش بیش از 30 درصدی زیرساخت‌های کتابخانه‌ای و فرهنگی در دوره کنونی مدیریت شهری خبر داده و اعلام کرده است که برنامه‌ریزی برای آغاز عملیات اجرایی سه کتابخانه دیگر انجام شده است.
پرداخت یک سوم زمین و اعتبار برای احداث کتابخانه مرکزی شیراز
یکی از این طرح‌ها، کتابخانه مرکزی شیراز است که قرار است در بوستان ولیعصر احداث شود. به گفته چوبینی، شهرداری یک‌سوم زمین و یک‌سوم هزینه احداث این مجموعه را تأمین کرده و پروژه در مرحله طراحی قرار دارد. همچنین، به گفته او، پیش‌بینی شده است عملیات اجرایی طرح تا پایان سال با برگزاری مراسم کلنگ‌زنی آغاز شود.
این اقدامات می‌توانند ظرفیت دسترسی شهروندان به کتاب را افزایش دهند؛ اما پرسش اساسی همچنان پابرجاست: آیا افزایش تعداد کتابخانه‌ها، لزوماً به افزایش میزان مطالعه منجر می‌شود؟ پاسخ به این پرسش به کیفیت خدمات، تنوع منابع، برنامه‌های ترویجی، دسترسی محله‌های کم‌برخوردار و توانایی جذب مخاطبان تازه بستگی دارد که باید بنامه نهاد متولی فرهنگ قرار بگیرد از اموزش و پرورش تا سایر نهاد‌ها
از ساخت بنا تا ساختن عادت
تجربه زندگی شهری نشان می‌دهد که توسعه فرهنگیبا کتابخانه‌ای که در آن نشست‌های کتاب‌خوانی، برنامه‌های ویژه کودکان، دورهمی‌های ادبی و فعالیت‌های آموزشی برگزار می‌شود، می‌تواند نقشی فراتر از محل نگهداری کتاب داشته باشد؛ فضایی برای گفت‌و‌گو، یادگیری و شکل‌گیری ارتباط میان نسل‌ها.
در کنار این رویکرد، انجام پیمایش ملی مطالعه نیز ضرورتی جدی است. چنین پژوهشی باید با روش‌شناسی روشن و در بازه‌های زمانی مشخص انجام شود تا امکان مقایسه نتایج و شناسایی تغییرات فراهم باشد. نظر بلند نیز بر نقش مراکز پژوهشی مرتبط، از جمله پژوهشگاه وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، در انجام چنین مطالعاتی تأکید کرده است.
حالا وقت آن است که سیاست‌گذاری یک گام فراتر برود و به شناخت دقیق‌تر رفتار مطالعاتی مردم برسد. کتابخانه مرکزی شیراز و دیگر طرح‌های فرهنگی، زمانی به موفقیت واقعی نزدیک می‌شوند که در کنار توسعه فضاها، برنامه‌ای روشن برای افزایش مخاطبان و سنجش نتایج اجرا شود.
افتتاح کتابخانه فرشتگان میناب می‌تواند نمادی از گسترش دسترسی به کتاب باشدکتابخانه‌ای یک زیر ساخت‌ها است نه تمام ماجرا. زیر ساختی که شهرداری ان را به بهترین شکل ساخت.
انتهای پیام/424