به گزارش خبرگزاری تسنیم از فیروزکوه، شهرستان فیروزکوه به واسطه موقعیت کوهستانی، رودخانه‌های فصلی، مسیل‌های متعدد و بارش‌های مقطعی، یکی از شهرستان‌هایی است که ظرفیت بالایی برای اجرای طرح‌های آبخیزداری و جمع‌آوری آب‌های سطحی دارد. با این حال سرعت اجرای این پروژه‌ها با شدت بحران کم‌آبی و خشکسالی همخوانی ندارد و همین مسئله آینده منابع آبی شهرستان را با چالش‌های جدی روبه‌رو کرده است.

برخلاف تصور عمومی، مشکل اصلی فیروزکوه تنها کمبود بارش نیست، بلکه بخش مهمی از بحران به ناتوانی در ذخیره و بهره‌برداری از روان‌آب‌ها بازمی‌گردد. هر ساله بخشی از بارش‌های فصلی و سیلاب‌های مقطعی بدون آنکه فرصت نفوذ به سفره‌های زیرزمینی پیدا کنند، از دسترس خارج می‌شوند.

کارشناسان منابع طبیعی معتقدند آبخیزداری مؤثرترین و کم‌هزینه‌ترین راهکار برای تغذیه سفره‌های آب زیرزمینی، کنترل سیلاب و کاهش فرسایش خاک است. بررسی پروژه‌های اجراشده در فیروزکوه نیز این موضوع را تأیید می‌کند. در سال‌های گذشته در برخی زیرحوزه‌های آبخیز شهرستان از جمله سله‌بن، آرو، درده-پیرده و آتشان عملیات احداث بندهای سنگی-ملاتی، بندهای گابیونی، بندسارهای خاکی و پروژه‌های بیولوژیک انجام شده که نتایج مثبتی در کنترل روان‌آب‌ها و تقویت منابع زیرزمینی داشته است.

اعتبارات محدود؛ پروژه‌های نیمه‌تمام

یکی از مهم‌ترین دلایل کندی اجرای طرح‌های آبخیزداری در فیروزکوه، محدودیت منابع مالی است. بر اساس گزارش‌های رسمی، اعتبار اختصاص یافته به برخی پروژه‌های آبخیزداری شهرستان در سال‌های گذشته بسیار پایین بوده که با توجه به وسعت حوزه‌های آبخیز، گستردگی مناطق نیازمند عملیات اجرایی و افزایش هزینه‌های عمرانی، پاسخگوی نیاز واقعی شهرستان نیست.

نتیجه این کمبود اعتبار آن است که بسیاری از حوزه‌های مستعد ذخیره‌سازی آب‌های سطحی همچنان بدون عملیات آبخیزداری باقی مانده‌اند و اجرای پروژه‌ها به صورت مقطعی و پراکنده دنبال می‌شود.

اگر چه فیروزکوه نسبت به بسیاری از مناطق استان تهران شرایط آبی بهتری دارد، اما روند کاهش منابع آب زیرزمینی و تغییر الگوی بارش در سال‌های اخیر زنگ خطر را برای این شهرستان نیز به صدا درآورده است. مسئولان منابع طبیعی پیش‌تر اعلام کرده‌اند که خشکسالی‌های پیاپی و تغییر در نوع و توالی بارش‌ها باعث کاهش ذخایر زیرزمینی و افزایش وقوع سیلاب‌های مخرب شده است. در چنین شرایطی، آبخیزداری دیگر یک پروژه عمرانی معمولی نیست؛ بلکه بخشی از زیرساخت امنیت آبی شهرستان محسوب می‌شود.

تهدید خاموش منابع زیرزمینی

در کنار کاهش بارندگی، برداشت بی‌رویه از منابع آب زیرزمینی نیز یکی دیگر از نگرانی‌های جدی است. گزارش‌های رسمی در سال‌های گذشته از وجود چاه‌های غیرمجاز در برخی مناطق فیروزکوه خبر داده‌اند؛ موضوعی که می‌تواند روند افت سطح آبخوان‌ها را تشدید کند.

کارشناسان معتقدند اگر پروژه‌های تغذیه مصنوعی سفره‌های زیرزمینی و جمع‌آوری آب‌های سطحی با سرعت بیشتری اجرا نشود، فشار بر منابع زیرزمینی افزایش یافته و در آینده هزینه‌های جبران‌ناپذیری به بخش کشاورزی و محیط‌زیست شهرستان تحمیل خواهد شد.

فیروزکوه دارای ده‌ها مسیل، آبراهه فصلی و حوزه آبخیز مستعد اجرای بندهای خاکی، سدهای کوتاه محلی، حوضچه‌های تغذیه مصنوعی و سامانه‌های جمع‌آوری روان‌آب است. بسیاری از روستاهای شهرستان نیز می‌توانند از طرح‌های کوچک ذخیره آب بهره‌مند شوند؛ طرح‌هایی که علاوه بر تقویت منابع آب زیرزمینی، امنیت آبی بخش کشاورزی و دامداری را نیز افزایش می‌دهد. با این حال، روند فعلی نشان می‌دهد فاصله قابل توجهی میان ظرفیت‌های موجود و اقدامات اجرایی وجود دارد.

واقعیت این است که هزینه نکردن برای آبخیزداری، در آینده هزینه‌های بسیار سنگین‌تری به شهرستان تحمیل خواهد کرد؛ از افت سفره‌های زیرزمینی و کاهش تولیدات کشاورزی گرفته تا تشدید خسارات سیلاب و فرسایش خاک.

فیروزکوه امروز بیش از هر زمان دیگری نیازمند یک برنامه جامع آبخیزداری، تخصیص اعتبارات پایدار، تکمیل پروژه‌های نیمه‌تمام و استفاده از ظرفیت بخش خصوصی و مشارکت جوامع محلی است.

اگر اجرای طرح‌های جمع‌آوری آب‌های سطحی و آبخیزداری همچنان با همین سرعت کند ادامه یابد، شهرستانی که روزگاری به وفور منابع طبیعی شناخته می‌شد، در سال‌های آینده با چالش‌هایی مواجه خواهد شد که جبران آن‌ها به مراتب دشوارتر و پرهزینه‌تر از اقدام امروز است.

انتهای پیام/