سیدمجید ظهیری،رئیس پژوهشکده اسلام تمدنی و مدیرکل پژوهش دفتر تبلیغات خراسان در گفت‌وگویی تفصیلی با خبرنگار تسنیم از مشهد به ابعاد شخصیتی و مدیریتی شهیدجمهور پرداخت و عدالت‌خواهی، مردمی‌بودن، ساده‌زیستی و توجه ویژه وی به مشهد و خراسان رضوی به‌ عنوان مهم‌ترین مؤلفه‌های فکری و عملی این شهید یادکرد.

تسنیم:اگر بخواهیم از منظر کلان به شخصیت و عملکرد شهید آیت‌الله سید ابراهیم رئیسی نگاه کنیم، مهم‌ترین دغدغه‌های ایشان در خراسان، مشهد و به طور کلی در سطح کشور چه بود؟

ظهیری: شهید آیت‌الله رئیسی را باید از جمله شخصیت‌هایی دانست که میان مسئولیت اجرایی، نگاه مردمی و باور عمیق دینی جمع کرده بود. دغدغه‌های ایشان چه در خراسان و مشهد و چه در سطح ملی، حول چند محور اساسی شکل می‌گرفت: عدالت، محرومیت‌زدایی، کرامت مردم، کارآمدی نظام اداری، مبارزه با فساد، و تقویت هویت دینی و انقلابی.در خراسان رضوی و به‌ویژه مشهد، ایشان توجه ویژه‌ای به جایگاه معنوی، اجتماعی و تمدنی این منطقه داشتند. مشهد را صرفاً یک کلان‌شهر نمی‌دیدند، بلکه آن را کانونی فرهنگی، زیارتی و هویتی برای ایران اسلامی می‌دانستند. به همین دلیل، دغدغه ایشان این بود که مدیریت این شهر و استان، هم‌تراز با شأن بارگاه منور رضوی و پاسخ‌گوی نیازهای گسترده مردم و زائران باشد.

در سطح ملی نیز، مهم‌ترین نگرانی و اولویت ایشان، حل مسائل معیشتی مردم، رفع تبعیض، فعال‌سازی ظرفیت‌های داخلی کشور و بازگرداندن اعتماد عمومی به کارآمدی نظام بود. ایشان معتقد بود مردم باید آثار خدمت را به‌صورت ملموس در زندگی خود احساس کنند.

تسنیم:به طور خاص در مورد خراسان و مشهد، کدام مسائل برای شهید رئیسی برجسته‌تر بود؟

ظهیری:در خراسان رضوی، ایشان چند دغدغه جدی و به‌هم‌پیوسته داشتند. نخست، رسیدگی به محرومان و حاشیه‌نشینان بود. ایشان نسبت به وضعیت مناطق کم‌برخوردار مشهد و دیگر نقاط استان حساسیت ویژه‌ای داشتند و باور داشتند که در جوار حرم مطهر امام رضا(ع)، وجود فقر، تبعیض و محرومیت زیبنده نیست.دغدغه دوم، ارتقای جایگاه فرهنگی و معنوی مشهد بود. از نگاه ایشان، مشهد باید الگوی مدیریت شهری مبتنی بر فرهنگ رضوی باشد؛ شهری که هم پاسخ‌گوی نیازهای مدرن یک کلان‌شهر باشد و هم روح زیارت، اخلاق و معنویت در آن حفظ شود.

موضوع دیگر، توجه به زائر و مجاور بود؛ ایشان بارها بر این نکته تأکید داشتند که هم زائران باید از خدمات شایسته و کرامت‌مندانه برخوردار باشند و هم مجاوران، یعنی مردم مشهد، نباید زیر بار مشکلات اقتصادی، شهری و اجتماعی مغفول بمانند. در واقع، ایشان می‌کوشید میان توسعه شهری، خدمت‌رسانی به زائران، و رفاه و عزت مردم بومی توازن برقرار شود.از سوی دیگر، فعال‌سازی ظرفیت‌های اقتصادی خراسان نیز برای ایشان مهم بود؛ از کشاورزی و تجارت مرزی گرفته تا گردشگری زیارتی و ظرفیت‌های علمی و صنعتی. ایشان معتقد بود استانی با این ظرفیت عظیم نباید با مشکلاتی مانند بیکاری یا ضعف زیرساختی مواجه باشد.

تسنیم:آیا می‌توان گفت نگاه شهید رئیسی به مشهد صرفاً یک نگاه محلی نبود؟ 

ظهیری: کاملاً همین‌طور است؛ نگاه ایشان به مشهد، نگاهی ملی و حتی فراملی بود. مشهد در نظر ایشان فقط مرکز یک استان نبود؛ بلکه شهری بود با ظرفیت تمدنی. وجود مضجع شریف امام رضا(ع)، حضور میلیون‌ها زائر داخلی و خارجی، سابقه علمی و حوزوی، و پیوند عمیق مردم با معارف اهل‌بیت(ع)، همه این‌ها باعث می‌شد که ایشان مشهد را یک سرمایه راهبردی برای جهان اسلام بدانند.

بر همین اساس، دغدغه ایشان این بود که مشهد بتواند در حوزه‌های فرهنگی، علمی، اجتماعی و خدمات شهری به الگویی در تراز جمهوری اسلامی تبدیل شود. به بیان دیگر، ایشان می‌خواستند هویت رضوی در مدیریت، فرهنگ و سبک زندگی شهری تجلی پیدا کند. 

تسنیم:اگر از خراسان فراتر برویم، مهم‌ترین دغدغه‌های ملی شهید رئیسی را در چه حوزه‌هایی می‌توان دسته‌بندی کرد؟

در سطح ملی، دغدغه‌های شهید رئیسی را می‌توان در چند سرفصل اصلی بیان کرد: معیشت مردم و عدالت اقتصادی؛ایشان به‌خوبی می‌دانستند که فشار اقتصادی، تورم، بیکاری و مشکلات معیشتی از اصلی‌ترین مسائل مردم است. به همین دلیل، رویکرد ایشان خدمت‌رسانی مستقیم، پیگیری میدانی و تلاش برای گره‌گشایی از زندگی مردم بود. 

مبارزه با فساد و تبعیض؛ شهید رئیسی چه در دوره مسئولیت قضایی و چه در مسئولیت اجرایی، نسبت به فساد حساس بود. باور داشت که فساد فقط یک تخلف اداری نیست، بلکه عاملی است که اعتماد اجتماعی را مخدوش می‌کند و عدالت را از بین می‌برد و احیای امید و اعتماد عمومی؛
یکی از دغدغه‌های مهم ایشان این بود که مردم احساس کنند مسئولان در کنار آنان هستند، مسائلشان را می‌فهمند و برای حل آن‌ها جدیت دارند. حضور میدانی ایشان در استان‌ها، شهرستان‌ها و مناطق محروم، در همین چارچوب قابل تحلیل است.

از نظر اخلاقی نیز میراث او این است که تواضع، اخلاص، ساده‌زیستی و روحیه خدمت نه فقط فضیلت‌های فردی، بلکه سرمایه‌های حکمرانی هستند. اگر مدیری این ویژگی‌ها را داشته باشد، هم در دل مردم جای می‌گیرد و هم می‌تواند منشأ اثر واقعی شود.به گمان من، شهید رئیسی برای خراسان، برای مشهد و برای کل ایران، نماد مدیری بود که می‌خواست میان ایمان، عدالت و خدمت پیوندی عملی برقرار کند. همین مسئله است که نام و یاد او را در حافظه اجتماعی مردم ماندگار خواهد کرد.

تکیه بر ظرفیت‌های داخلی؛ایشان نگاه روشنی به توان داخلی کشور داشتند و معتقد بودند بسیاری از مشکلات با اعتماد به جوانان، نخبگان، تولیدکنندگان و مدیران کارآمد قابل حل است و صیانت از ارزش‌های انقلاب و هویت اسلامی-ایرانی؛ برای ایشان توسعه صرفاً اقتصادی معنا نداشت؛ بلکه توسعه باید همراه با حفظ اخلاق، فرهنگ، استقلال و عزت ملی باشد.

تسنیم: یکی از نکاتی که درباره شهید رئیسی زیاد مطرح می‌شود، مردمی‌بودن ایشان است؛ این ویژگی را چگونه تحلیل می‌کنید؟

ظهیری: مردمی‌بودن در مورد شهید رئیسی یک شعار یا تصویر رسانه‌ای نبود؛ بلکه جزئی از شخصیت و منش مدیریتی ایشان محسوب می‌شد. ایشان تلاش می‌کردند فاصله میان مسئول و مردم را کاهش دهند. حضور در میان مردم، شنیدن مستقیم مشکلات، سفرهای استانی، بازدیدهای میدانی و ارتباط بی‌واسطه، همه از نشانه‌های این روحیه بود.این مردمی‌بودن از دو منبع تغذیه می‌شد: نخست، باور دینی به کرامت انسان‌ها و دوم، درک درست از ماهیت حکمرانی در نظام اسلامی. ایشان مسئولیت را نه امتیاز، بلکه امانت می‌دانستند. به همین دلیل، وقتی با مردم روبه‌رو می‌شدند، سعی می‌کردند با تواضع، صبوری و توجه واقعی به سخنان آنان برخورد کنند.

تسنیم: در کنار دغدغه‌های اجرایی و مدیریتی، درباره ویژگی‌های اخلاقی فردی شهید رئیسی چه می‌توان گفت؟

ظهیری: از حیث اخلاق فردی، چند ویژگی در شخصیت ایشان برجسته بود. نخست، تواضع. با وجود مسئولیت‌های سنگین و جایگاه‌های مهم، در رفتار شخصی و تعاملات عمومی، تکلف و فاصله‌گذاری نداشتند. دوم، اخلاص، بسیاری از نزدیکان و همکاران ایشان به این نکته اشاره کرده‌اند که شهید رئیسی اهل نمایش نبود و تلاش می‌کرد کار را برای رضای الهی انجام دهد.ویژگی سوم، ساده‌زیستی بود ایشان به‌لحاظ شخصی از تجمل و تشریفات فاصله داشت و همین امر به صداقت شخصیتی او در نگاه مردم کمک می‌کرد. چهارم، پرهیز از حاشیه‌سازی و درگیری‌های بی‌ثمر بود. او بیشتر اهل کار بود تا جدال‌های فرسایشی؛همچنین جدیت در کار، نظم، احساس مسئولیت، صبر در برابر سختی‌ها و پایبندی به اصول از دیگر ابعاد اخلاق فردی ایشان به شمار می‌رفت. ایشان از آن دسته مدیرانی بود که سنگینی مسئولیت را واقعاً احساس می‌کرد.

تسنیم:از منظر اخلاق اجتماعی، مهم‌ترین خصوصیات ایشان چه بود؟

ظهیری:در حوزه اخلاق اجتماعی، شهید رئیسی واجد ویژگی‌هایی بود که او را به یک مدیر قابل اعتماد در افکار عمومی تبدیل می‌کرد. مهم‌ترین آن‌ها عدالت‌خواهی بود. ایشان نسبت به تبعیض، رانت و بی‌توجهی به حقوق مردم حساس بود و تلاش می‌کرد در تصمیم‌گیری‌ها، نگاه عادلانه داشته باشد.ویژگی دوم، احترام به مردم بود؛ در نوع مواجهه ایشان با اقشار مختلف، از نخبگان گرفته تا محرومان، نوعی تکریم انسانی دیده می‌شد. سوم، روحیه خدمت بود. ایشان مسئولیت را میدان خدمت می‌دانستند، نه عرصه بهره‌برداری شخصی یا سیاسی.
چهارم، سعه صدر و شنیدن دیدگاه‌های مختلف بود. البته ایشان بر اصول خود محکم می‌ایستادند، اما در شنیدن مسائل و مطالبات، سعی می‌کردند با حوصله برخورد کنند. پنجم، وفاداری به آرمان‌های انقلاب و در عین حال توجه واقعی به نیازهای روز جامعه بود. این جمع میان اصول‌گرایی و مسئله‌محوری، در شخصیت اجتماعی ایشان بسیار مهم بود.

تسنیم: برخی معتقدند شهید رئیسی بیش از آنکه یک چهره سیاسی صرف باشد، یک شخصیت خدمت‌محور بود. آیا این تعبیر را درست است؟

ظهیری:بله، این تعبیر تا حد زیادی درست است. گرچه ایشان طبعاً در جایگاهی سیاسی و مدیریتی قرار داشتند، اما آنچه در ذهن مردم از ایشان برجسته شد، خدمت‌محوری، پیگیری و حضور میدانی بود. او سعی می‌کرد مسئله را از نزدیک ببیند، با مسئولان محلی صحبت کند، گزارش‌ها را بشنود و برای حل مشکلات تصمیم بگیرد.در واقع، اگر بخواهیم شهید رئیسی را در یک عبارت توصیف کنیم، شاید بتوان گفت: مدیری با دغدغه عدالت و خدمتی برخاسته از ایمان. این ترکیب، کلید فهم شخصیت ایشان است.

تسنیم: به عنوان سؤال پایانی، به نظر شما میراث فکری و اخلاقی شهید رئیسی برای مدیران امروز و آینده کشور چیست؟

ظهیری:مهم‌ترین میراث ایشان این است که مدیریت در نظام اسلامی باید مردمی، اخلاقی، عدالت‌محور و خستگی‌ناپذیر باشد. شهید رئیسی نشان داد که می‌توان در عین پایبندی به اصول، اهل کار و اقدام بود؛ می‌توان با مردم صادقانه سخن گفت؛ می‌توان به مناطق محروم توجه کرد؛ می‌توان مسئولیت را امانت دانست، نه فرصت امتیازطلبی.

انتهای پیام/282