دلالت‌های روان-متنی پیام‌های رهبر معظم انقلاب اسلامی

به گزارش خبرگزاری تسنیم، جعفرعلیان نژادی نوشت: 

تراز بالای محتوایی پیام‌های رهبر جوان انقلاب اسلامی، در حال تبدیل شدن به شکلی از ارتباط اقناعی موثر و موفق در نوع خودش است که توانسته تا حد زیادی فاصله بین ارتباط تصویری با متنی را پر کند. این موضوع ناشی از وجود برخی عناصر و ویژگی‌ها در متن پیام‌های معظم له است که توانش بالای تصویرسازی نزد مردم داشته و مخاطبین پیام چه آنها که آن را از رادیو و تلویزیون شنیده‌اند و چه آنها که رأسا مطالعه کرده‌اند، این ارتباط و حضور نزدیک را حس کرده‌اند. این خصیصه که ریشه در شناخت عمیق رهبر جوان انقلاب اسلامی از هندسه فکر ایرانیان دارد، در جای جای متن پیام‌های ایشان، برجسته است. نگاه جامع الاطراف، دقت در جزئیات، پرداخت تفصیلی، ادبیات شفاف و شمرده شده، مفهوم‌پردازی روان و ساده و کلمه‌گزینی شایسته، چنین مهارتی را موجب شده است. اما مسأله صرفا مربوط به یک مهارت نویسندگی نیست، بلکه موضوع رسیدن به سرحدات زبان و روان مردم است. تخیلی شگرف لازم است تا فهمید مردم در مقیاس یک ملت نود و چند میلیونی در چه وضع و حال روحی روانی قرار دارند، که این پیام با همه آنها به صورت مجموعی و همه آحاد  به صورت فردی، به گفتگو نشسته و سوال‌های مقدر و گره های ذهنی شان را پاسخ داده و باز کند.  درعین حال خط و مرزگذاری های لازم را مشخص فرموده و تکلیف دوست و دشمن را مشخص کند. پیامی که کرامت ذاتی انسان به ما هو انسان را در نظر گرفته، تا متن دامن به سیئات سرزنشگری، تحقیر، یأس آفرینی، ترس پراکنی نیالوده و جز بر ایجاد حس تکریم  و عزت و امیدواری و شجاعت نیفزاید.

 این پیام‌ها دلالت‌های روان-متنی دارند که می‌توان به برخی از آنها در این یادداشت کوتاه اشاره کرد:

1- لحن راوی متن، بازآورنده استعاره تعیین کننده پدر است که یتیمیِ چهل و چند روزه مردم را دیده، به بهترین وجه تسلی‌شان داده، سوگواریشان را حرمت گذاشته و این اطمینان را جایگزین کرده که گر پدر رفت، تفنگ پدری هست هنوز. مردم این خانه را بی پناه نگذاشته و پشتشان به وجود چنین خلفی گرم است هنوز. آقا سید مجتبی در متن چهلم شهادت رهبر شهید، به مردم این اطمینان را می‌دهد که با پدر شهیدشان به میقات رفته‌اند و حالا به صورت دسته‌جمعی باز گشته‌اند.

2- پیام‌ها از فقدان پدر به وجدان پدری پل می‌زند. درست است که مردم پدری را از دست داده‌اند، اما حس پدری در پهنه یک ملت یافته‌اند. رهبر جوان با شناسایی وجدان پدریِ امت، حس کرامت و بزرگداشت را دل مردم کاشته و مدام بر این شخصیت مجموعی صحه می‌گذارد. «این‌بار برخلاف آنچه در عصر کلیم‌الله رخ داد، اصحاب رهبر شهید و امت او برای اقامه حق و مقابله با باطل مبعوث شدند»

3- پیام‌ها آکنده از اعلی درجه معرفت و فهم نسبت به پدر است و  این شناخت عمیق ناخودآگاه آزرده مردم را که هنوز موفق به عزاداری و سوگواری رهبر شهید نشده‌اند، نوازش کرده و نمی‌گذارد این تکانه روانی، تبدیل به انفعال و افسردگی و فرسودگی شود. رهبر جوان با شرح هنرهای بدیع رهبری شهید وشناسایی آنها، خود را به بهترین نحو معرفی و ناخودآگاه جمعی را  بازسازی می کند.

4- پیام‌ها تا حد عجیبی بر تحمیل آنچه غیاب نوشتار می‌گویند، فائق می‌آید. مرجع ضمیرها مشخص است. کلمات درست انتخاب شده‌اند و دوپهلو نیستند. متن خود خود را توضیح می‌دهد و امکان تفسیر یا تحریف را سخت می‌کند. نوشتار از فرط حضور، شباهت به گفتار دارد، قرائن حالیه و مکانیه نزد مخاطب حاضر می‌شود. در این روزها اکثر تبیین گران، گوشه‌های همین پیام ها را بازگو می کنند و کمتر فردی، توانسته توضیح اضافه محکمی بر این پیام‌ها بیان کند.

5- پیام‌ها، تا حد زیادی به مانند ارتباط حضوری و کلامی، شک و تردید و ترس و اضطراب را می‌کاهد. صدور  متن حس ایمنی بیشتری را درمردم ایجاد می‌کند تا صدور یک پیام تلویزیونی. این کار بر نگرانی مردم مبنی بر رعایت پروتکل‌های حفاظت از جان ولی فقیه فائق می‌آید.

6- نوشتار بر محدودیتهای بیرونی و امنیتی تفوق یافته و توانسته نیاز و عادت مردم به تصویر رهبری را، جایگزین منطق و فهم و روش رهبری در پش‌برد امور و مقابله با موانع و دشمنان کند. به یک معنا می‌توان گفت، اکنون قوه عاقله عمومی تلاش بیشتری برای درک حرف رهبری می‌کند. امکان مکث بیشتری یافته و برای این کلمات تصویرسازی‌های متناظر می‌کند.
7- پیام‌ها طوری است که مردم را برای ترجمه خیابانی و دسته جمعی آن بسیج می‌کند. فهم عمیق پیام توام با نوعی انکشاف جمعی در میدان و خیابان است و این انگیزه حضور در صحنه را بیشتر کرده است. کلام مردم بیان رهبر انقلاب می‌شود و جنبه های ظریفش را می‌کاوند تا به یک رفتار قدرت آفرین تبدیل شود.

8- فرم نوشتار، در بردارنده نوعی مظلومیت پنهان است. چون نمی‌گذار ولی فقیه از همه امکانات سمعی و بصری تبیینی خویش استفاده کند. حس مظلومیت به مردم منتقل شده و صفوف آنان را در برابر دشمن جنایتکار مستحکم‌تر می‌کند. 

9- شانس نفوذ جملات عمیق‌تر رهبر انقلاب نزد مردم به میزان قابل توجهی بالاتر رفته و از این نظر التزام فکری و دانشی به ولایت فقیه که در کنار کشش ایمانی به ایشان، فراهم‌تر شده است. زمزمه نکات خاص ولی فقیه در میان مردم بیشتر شده است.

10- خود ایضاحی پیام‌ها تا حدی است که قصد و نیت نگارنده آن نمایان شده و امکان چند و چون و ان قلت و تردید و شک و شبهه پایین است. این متن‌ها در یک کلام متونی گفتاری است که اکثر شاخص‌های انتقال منظور را با خود حمل می‌کند.

11 اثرنشانه‌ای پیام ها بسیار بالاست، هم احساس را بر می‌انگیزد و هم حماسه، هم شور را به بازی می‌گیرد و هم شعور را. هم دل را با خود همراه می‌کند هم عقل را. هم به شور متعارف و هم به شعور متعارف پهلو می‌زند. در یک کلام  زبانی مردمی است، چون مردم را زبانزد کرده است.

انتهای پیام/