به گزارش خبرگزاری تسنیم از مشهد، بحران فرونشست زمین در استان خراسان رضوی امروز به یکی از جدی‌ترین چالش‌ ها در مقیاس استانی تبدیل شده است. این پدیده که عمدتاً ناشی از برداشت بی‌رویه آب‌های زیرزمینی، کاهش تغذیه طبیعی آبخوان‌ها و تداوم خشکسالی‌های اقلیمی است، موجب فشردگی لایه‌های آبرفتی و کاهش برگشت‌ناپذیر تخلخل آن‌ها می‌شود.

پیامد این فرآیند، نشست تدریجی سطح زمین، ایجاد ترک‌ها و شکاف‌های سطحی، آسیب به اراضی کشاورزی و تهدید زیرساخت‌های حیاتی است؛ پدیده‌ای خاموش که در صورت نبود پایش و مدیریت مؤثر، خسارات گسترده‌ای به همراه خواهد داشت.

بر اساس بررسی‌های انجام‌شده، از مجموع 45 دشت استان خراسان رضوی، تاکنون 17 دشت درگیر پدیده فرونشست شده‌اند.این آمار نشان می‌دهد که بحران فرونشست دیگر محدود به یک یا دو محدوده خاص نیست، بلکه بخش قابل توجهی از پهنه‌های آبخوانی استان را تحت تأثیر قرار داده است. در میان این دشت‌ها، دشت مشهد به‌عنوان یکی از بحرانی‌ترین آبخوان‌های کشور، به‌دلیل تمرکز بالای جمعیت، توسعه شهری و استقرار زیرساخت‌های حیاتی، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.

دشتهای نیشابور، کاشمر، جوین، بردسکن، فریمان-تربت جام و دشت رخ بحرانی نیز وضعیت بحرانی دارند.گستردگی جغرافیایی پهنه های درگیر فرونشست نشان میدهد که این پدیده به یک مسئله فراگیر در سطح استان تبدیل شده است. 

این بحران ابعاد چندگانه‌ای دارد؛ از یک‌سو امنیت منابع آب را تهدید می‌کند، زیرا فشردگی لایه‌های آبرفتی موجب کاهش دائمی ظرفیت ذخیره آبخوان‌ها می‌شود و امکان بازیابی شرایط گذشته را از بین می‌برد. از سوی دیگر، زیرساخت‌های حیاتی استان شامل خطوط انتقال گاز و انرژی، شبکه‌های آبرسانی، راه‌آهن، محورهای اصلی مواصلاتی، خطوط انتقال نیرو و تأسیسات صنعتی در برخی از این پهنه‌های فرونشستی قرار گرفته‌اند.

نشست‌های ناهمگون می‌تواند موجب ایجاد تنش در خطوط لوله، ترک در سازه‌ها، آسیب به روسازی راه‌ها و اختلال در عملکرد تأسیسات حساس شود.

اهمیت پرداختن به بحران فرونشست در خراسان رضوی از آن جهت است که این پدیده ماهیتی تدریجی و عمدتاً برگشت‌ناپذیر دارد و هرگونه تأخیر در مدیریت آن، هزینه‌های اقتصادی و اجتماعی سنگینی در پی خواهد داشت.

ایجاد حساسیت مدیریتی، تدوین نقشه‌ راه مدیریت فرونشست، پایش مستمر با استفاده از فناوری‌های نوین سنجش‌ازدور، کنترل برداشت‌های غیرمجاز آب از جمله اقداماتی است که می‌تواند مسیر کاهش ریسک را هموار کند. بدون برنامه‌ریزی علمی و هماهنگی بین‌بخشی، این بحران خاموش می‌تواند به تهدیدی جدی برای توسعه پایدار استان تبدیل شود.

یادداشت از دکتر فهیمه صالحی متعهد کارشناس مخاطرات زمین‌شناسی

انتهای پیام/282