به گزارش خبرگزاری تسنیم، گردشگری مذهبی یکی از ریشه‌دارترین و پایدارترین اشکال سفر در ایران به‌شمار می‌رود. شهرهای زیارتی، به‌ویژه مشهد و قم، در طول سال پذیرای خیل عظیمی از زائران هستند که با انگیزه‌های معنوی، فرهنگی و حتی خانوادگی راهی این مقاصد می‌شوند. با وجود این ظرفیت عظیم انسانی، پرسش اساسی آن است که آیا زیرساخت‌ها و برنامه‌ریزی‌های موجود توانسته‌اند از این فرصت برای تقویت اقتصاد محلی و افزایش ماندگاری زائر بهره بگیرند یا خیر.در حال حاضر، بخش قابل توجهی از سفرهای زیارتی به‌صورت کوتاه‌مدت انجام می‌شود. بسیاری از زائران پس از انجام اعمال زیارتی، در کوتاه‌ترین زمان ممکن شهر را ترک می‌کنند.

این الگوی سفر، هرچند آثار اقتصادی کوتاه‌مدتی در حوزه اقامت و خرید دارد، اما از ظرفیت‌های گسترده فرهنگی، تاریخی و تفریحی این شهرها بهره کامل نمی‌برد. در حالی که تجربه جهانی نشان می‌دهد هرچه مدت اقامت گردشگر افزایش یابد، سهم او در اقتصاد مقصد نیز بیشتر خواهد شد.مشهد علاوه بر جایگاه ممتاز مذهبی، از جاذبه‌های تاریخی، طبیعی و فرهنگی متنوعی برخوردار است. از آرامگاه حکیم ابوالقاسم فردوسی در توس گرفته تا ظرفیت‌های بوم‌گردی در مناطق پیرامونی. قم نیز افزون بر جایگاه علمی و حوزوی، دارای آثار تاریخی و ظرفیت‌های فرهنگی قابل توجهی است که کمتر در بسته‌های سفر زیارتی معرفی می‌شود.

محدود شدن تصویر این شهرها به کارکرد صرفاً زیارتی، موجب شده سایر قابلیت‌ها در سایه قرار گیرد.یکی از راهکارهای افزایش ماندگاری زائر، طراحی بسته‌های ترکیبی زیارت و گردشگری است. آژانس‌های مسافرتی و نهادهای متولی می‌توانند برنامه‌هایی تدوین کنند که علاوه بر زیارت، بازدید از جاذبه‌های تاریخی، فرهنگی و طبیعی اطراف شهر را نیز در بر گیرد. چنین رویکردی نه‌تنها تجربه سفر را غنی‌تر می‌کند، بلکه توزیع منافع اقتصادی را به مناطق پیرامونی نیز گسترش می‌دهد.زیرساخت‌های اقامتی نیز نقش تعیین‌کننده‌ای در این زمینه دارند. در سال‌های اخیر توسعه هتل‌ها و مهمان‌پذیرها در مشهد رشد قابل توجهی داشته، اما تنوع کیفی و قیمتی همچنان نیازمند مدیریت هوشمند است.

فراهم کردن اقامتگاه‌های متنوع، از هتل‌های اقتصادی تا مراکز اقامتی خانوادگی و بوم‌گردی، می‌تواند گروه‌های مختلف زائران را به اقامت طولانی‌تر ترغیب کند. در قم نیز تقویت زیرساخت‌های اقامتی و خدماتی متناسب با استانداردهای روز، ضرورتی انکارناپذیر است.بعد فرهنگی سفر نیز نیازمند توجه جدی است. برگزاری رویدادهای فرهنگی، نمایشگاه‌های هنری، نشست‌های معرفتی و برنامه‌های ویژه برای کودکان و نوجوانان می‌تواند سفر زیارتی را از یک تجربه کوتاه به فرصتی برای تعامل فرهنگی تبدیل کند.

ایجاد فضاهای مناسب برای گردشگری خانواده‌محور، از جمله پارک‌های موضوعی، مراکز فرهنگی و بازارچه‌های صنایع‌دستی، به افزایش جذابیت سفر کمک خواهد کرد.توسعه اقتصاد محلی در گرو مشارکت فعال ساکنان شهر است. حمایت از تولیدکنندگان صنایع‌دستی، سوغات محلی و کسب‌وکارهای کوچک می‌تواند زنجیره ارزش گردشگری مذهبی را تکمیل کند. وقتی زائر با محصولی اصیل و باکیفیت روبه‌رو شود، تمایل بیشتری به خرید خواهد داشت و این امر به رونق اشتغال بومی می‌انجامد.

ساماندهی بازارچه‌ها، آموزش بازاریابی به فعالان محلی و ایجاد برند مشترک برای سوغات هر شهر، از اقداماتی است که می‌تواند ارزش افزوده بیشتری ایجاد کند.از سوی دیگر، ارتقای حمل‌ونقل درون‌شهری و برون‌شهری نقش مهمی در تجربه زائر دارد. دسترسی آسان به جاذبه‌های پیرامونی، سیستم حمل‌ونقل عمومی کارآمد و اطلاع‌رسانی چندزبانه برای زائران خارجی، می‌تواند تصویر حرفه‌ای‌تری از مدیریت گردشگری مذهبی ارائه دهد. استفاده از فناوری‌های نوین، مانند اپلیکیشن‌های جامع راهنمای زائر، امکان برنامه‌ریزی بهتر سفر و آشنایی با ظرفیت‌های کمتر شناخته‌شده را فراهم می‌کند.دیپلماسی گردشگری مذهبی نیز ظرفیت قابل توجهی برای جذب زائران خارجی دارد. مشهد و قم می‌توانند با برنامه‌ریزی هدفمند، سهم بیشتری از بازار گردشگری مذهبی منطقه را به خود اختصاص دهند.

تسهیل فرآیندهای سفر، ارائه خدمات متناسب با نیاز زائران خارجی و همکاری با کشورهای همسایه در قالب تورهای مشترک، از جمله راهکارهایی است که می‌تواند درآمد ارزی این حوزه را افزایش دهد.با این حال، تحقق این اهداف نیازمند هماهنگی میان نهادهای مختلف است. مدیریت یکپارچه گردشگری مذهبی، پرهیز از موازی‌کاری و تدوین نقشه راه بلندمدت، شرط لازم برای استفاده حداکثری از ظرفیت‌های موجود است. نگاه صرفاً مناسبتی و مقطعی به ایام اوج زیارت، نمی‌تواند توسعه پایدار را تضمین کند.

گردشگری مذهبی در مشهد و قم سرمایه‌ای اقتصادی و فرهنگی است که می‌تواند به موتور محرک توسعه محلی تبدیل شود. افزایش ماندگاری زائر، تنوع‌بخشی به خدمات و تقویت مشارکت جامعه میزبان، سه ضلع اصلی این تحول‌اند. اگر این ظرفیت‌های مغفول با برنامه‌ریزی علمی و نگاه آینده‌نگر فعال شود، این دو شهر می‌توانند علاوه بر جایگاه معنوی، به الگوهایی موفق در اقتصاد گردشگری منطقه نیز بدل شوند.

حمیده عبدالهی ، فعال رسانه و خبرنگار

 انتهای پیام/