به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری تسنیم، نشست علمی پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر، مجالی مغتنم برای تبیین دکترین «فقه محیط‌زیست کارآمد» توسط آیت‌الله احمد مبلغی فراهم آورد تا ایشان در گفتاری نغز و متدولوژیک، ساحت‌های نوین پیوند میان «تکوین» و «تشریع» را ترسیم نمایند. ایشان در آغاز، با نقد فقدان تئوری‌های منسجم در قبال زیست‌بوم در حوزه‌های علمیه، فقه محیط‌زیست را نه یک الحاقیه تشریفاتی، بلکه دانشی نظام‌مند و تخصص‌پایه برشمردند که غایت قصوای آن، تنظیم عادلانه و پایدار مناسبات انسان، جامعه و حاکمیت با محیط‌زیست است؛ دانشی که بر صیانت از نظام‌های حیاتی و تضمین حق نسل‌های فرآنسلی بر منابع الهی استوار گشته است.

این استاد درس خارج حوزه علمیه قم، با کالبدشکافی «لایه روشی»، بر ضرورت تغییرِ پارادایم از فقه خُرد به سمت «فقه راهبردی» تأکید ورزیدند و خاطرنشان ساختند که فقیه پیش از صدور فتوا، ناگزیر از شناخت تخصصی موضوعات در لایه‌های «فرآیندی، منظومه‌ای و شبکه‌ای» است. از منظر ایشان، پدیده‌هایی نظیر بیابان‌زایی یا آلودگی دریاها، موضوعاتی بسیط و تک‌ساحتی نیستند که با فتاوای مفرد به سامان برسند، بلکه فرآیندهایی تدریجی و انباشتی‌اند که غفلت از ماهیت سیال و پویای آن‌ها، فقه را به ورطه ساده‌انگاری سوق می‌دهد؛ چنان‌که رها کردن یک پسماند پلاستیکی در طبیعت، اگرچه در نگاه فردی امری خُرد می‌نماید، اما در نگاه فرآیندی، حلقه‌ای از یک فاجعه عظیم زیست‌بوم‌شناختی است که استنباط حکم در قبال آن، جز با ابتنا بر «فقه ریسک» و درک چرخه‌های بازگشت‌ناپذیر طبیعت میسر نخواهد بود.

آیت‌الله مبلغی در تبیین هندسه استنباط، بر حرکتی چهار مرحله‌ای پای فشردند که از «نظریه کلامی» (هستی‌شناسی رابطه انسان و خدا در بستر طبیعت) آغاز شده و پس از عبور از ساحت فلسفه شریعت و نظریه فقهی، به استخراج حکم از منابع وحیانی منتهی می‌گردد. ایشان هشدار دادند که گسست از این مسیر لایه‌مند، منجر به پیدایش «محیط‌زیستی سکولار» در بطن فقه خواهد شد که از روح دین تهی است؛ در حالی که قرآن کریم با پروژه‌ای عظیم، اکوسیستم را بستر تجلی حکمت الهی معرفی کرده و خدایِ خالق و خدای شارع را در یک هم‌افزایی تکاملی تصویر نموده است. ایشان با استناد به آیه شریفه «وَ الْأَرْضَ وَضَعَهَا لِلْأَنَامِ»، گنجاندنِ غایاتی نظیر صیانت و تعادل را در تعریف فقه، نه یک تحمیل بیرونی، بلکه جهت‌دهی صحیح به اجتهاد برای صیانت از «بیت حیات» دانستند.

در انتهای این نشست، ایشان در پاسخ به ضرورت ورود فقه به عرصه‌ای که مورد توجه عقلای جهان است، تصریح کردند که دین، قدرتمندترین پشتوانه برای حفاظت از زمین است و ورود فقه به این ساحت، نه تنها ضمانت‌های اجرایی باطنی را مضاعف می‌کند، بلکه ادبیات غنی و معنوی شریعت در ارتباط با طبیعت را احیا می‌نماید. از نگاه ایشان، تثبیت مرجعیت علمی اسلام در عرصه علوم بنیادین، در گرو اثبات این حقیقت است که فقه اسلامی، نظام‌نامه‌ای صیانت‌گر است که هیچ تخریب و فسادی را در برّ و بحر برنمی‌تابد و با نگاهی فرآیندی، نگهبان تعادل تکوینی جهان و کرامت نسل‌های آینده است.

انتهای‌پیام/