به گزارش خبرنگار اجتماعی خبرگزاری تسنیم، عبور از خیابانهای انقلاب و آزادی، هر رهگذری را با صحنههایی آشنا روبهرو میکند؛ مأموران راهور در گوشه و کنار خیابانها ایستادهاند، سربازان در حال هدایت خودروها هستند و نظارت پلیس بر مسیرهای ویژه اتوبوس محسوس است. در این مسیرها، بهویژه در حد فاصل میدان آزادی تا خیابان دماوند، حضور فیزیکی نیروهای پلیس راهور موجب شده تا ورود خودروها و موتورسیکلتهای غیرمجاز به خط ویژه به حداقل برسد. اما هرچه از این محدوده فاصله میگیریم و به خیابان جمهوری نزدیکتر میشویم، این نظم و کنترل جای خود را به بینظمی و هرجومرج ترافیکی میدهد.
در خیابان جمهوری، بهویژه از میدان جمهوری تا میدان بهارستان، وضعیت متفاوت است. این محور که دومین خط ویژه مهم تهران محسوب میشود، به دلیل مجاورت با ادارات دولتی، مراکز تجاری و نزدیکی به محدوده بازار، همیشه با حجم سنگینی از تردد روبهروست. در این میان، لاین شمالی خیابان جمهوری به مسیر تردد اتوبوسهای شرکت واحد اختصاص دارد، اما در عمل، این خط ویژه به مسیر عبور آزاد موتورسیکلتها بدل شده است. راکبان موتورسیکلت بدون توجه به علائم و بدون نگرانی از جریمه، در این مسیر حرکت میکنند و نتیجه، ترافیک شدید، کندی حرکت اتوبوسها و افزایش تصادفات است.
در حالی که در خیابانهای انقلاب و آزادی مأموران راهور بهصورت مستمر حضور دارند و در صورت تخلف، بلافاصله واکنش نشان میدهند، در خیابان جمهوری چنین نظارتی مشاهده نمیشود. همین غیبت نظارتی باعث شده تا بسیاری از موتورسواران، این مسیر را راه میانبر خود بدانند. ورود گسترده آنها به لاین ویژه موجب کاهش ایمنی، افزایش احتمال برخورد با اتوبوسها و حتی بروز تصادفات مرگبار شده است؛ تصادفاتی که در بسیاری موارد، رانندگان اتوبوس را با مشکلات حقوقی و توقف طولانیمدت وسیله نقلیه مواجه میکند.
پرسش اصلی اینجاست که چرا خط ویژه خیابان جمهوری، برخلاف سایر خطوط ویژه تهران، تا این حد رها و بدون کنترل باقی مانده است؟ آیا کمبود نیرو، مانع نظارت مستمر پلیس در این مسیر شده یا مشکلات ساختاری و حجم بالای معابر فرعی، اجرای طرحهای کنترلی را دشوار کرده است؟
پاسخ این پرسشها را سردار ابوالفصل موسویپور، رئیس پلیس راهور تهران بزرگ، در گفتوگو با خبرنگار تسنیم بیان میکند. او با اشاره به گستردگی معابر و محدودیتهای نیروی انسانی میگوید: "در خیابان جمهوری خط ویژه اتوبوس داریم اما موتورسیکلتها در آن جولان میدهند. باید بپذیریم که نمیتوان همه اجرای قوانین را به روش سنتی و فیزیکی انجام داد. چنین کاری هم از نظر تعداد نیرو و هم از نظر مدیریت درگیریهای میدانی امکانپذیر نیست."
وی با اشاره به طول مسیر جمهوری و تعدد بریدگیهای آن افزود: "برای کنترل مؤثر این مسیر به تعداد زیادی نیرو نیاز است. حتی اگر در هر نقطه سه مأمور هم مستقر کنیم، باز هم احتمال درگیری یا تنش وجود دارد. بنابراین باید به سمت روشهای علمی و هوشمند حرکت کنیم."
به گفته رئیس پلیس راهور تهران، راهکار پایدار، استفاده از سامانههای برخط و هوشمند برای شناسایی و برخورد با متخلفان است. موسویپور تأکید میکند: "اگر بتوانیم بهصورت آنلاین تشخیص دهیم که یک موتورسوار در چه جهتی و در کدام خیابان در حال تردد است، مسئله حل میشود. البته شرط اجرای این روش آن است که موتورسیکلتها پلاک داشته باشند و پلاک آنها پوشانده یا مخفی نشده باشد. در این صورت، سامانههای هوشمند میتوانند تخلفات را ثبت و پیگیری کنند."
با این حال، کارشناسان شهری و حتی برخی مأموران راهور معتقدند که تا زمان تکمیل سامانههای هوشمند، باید از روشهای موقت و بازدارنده استفاده کرد تا حجم تصادفات و خسارات انسانی کاهش یابد. اجرای سامانههای برخط، فرآیندی زمانبر است و نیازمند بودجه، زیرساخت و هماهنگی چند دستگاه مختلف از جمله پلیس، شهرداری و وزارت کشور است. از سوی دیگر، خطرات ناشی از ورود موتورسیکلتها به خطوط ویژه، تهدیدی فوری برای جان شهروندان و ایمنی رانندگان اتوبوسهاست. بنابراین، در فاصله میان وضعیت فعلی و آینده هوشمند، باید تدابیری کوتاهمدت اتخاذ شود.
یکی از این تدابیر، نصب موانع فیزیکی و جداکنندههای سبک در امتداد خط ویژه خیابان جمهوری است؛ اقدامی که در خیابانهای ولیعصر و انقلاب، نتایج مثبتی به همراه داشته است. وجود این موانع، سرعت موتورسیکلتها را به طور طبیعی کاهش میدهد، دسترسی مستقیم آنها به لاین ویژه را محدود میکند و احتمال بروز تصادفات را پایین میآورد. همچنین، حضور همین موانع باعث میشود تا راکبان احساس محدودیت بیشتری کنند و از تردد مکرر در مسیر ویژه خودداری کنند. این اقدام، اگر با نظارت مقطعی پلیس و نصب چند دوربین موقت همراه شود، میتواند در کوتاهمدت تأثیر چشمگیری در کاهش تخلفات داشته باشد.
اجرای چنین طرحی البته باید با درنظر گرفتن مسائل فنی و امدادی انجام شود. مسیرهای اضطراری باید برای عبور خودروهای امداد و آتشنشانی باز بماند تا مانعی برای خدماترسانی ایجاد نشود. همچنین، اطلاعرسانی عمومی درباره هدف این اقدام و موقتی بودن آن ضروری است تا شهروندان و راکبان بدانند که این موانع بهمنظور افزایش ایمنی و تا زمان اجرای طرح هوشمندسازی نصب شدهاند.
بررسیها نشان میدهد که در خیابانهایی که چنین تفکیک فیزیکی انجام شده، میزان تخلفات موتورسواران بهطور محسوسی کاهش یافته است. از سوی دیگر، حرکت اتوبوسها روانتر شده و ایمنی رانندگان و مسافران بهطور چشمگیری افزایش یافته است. تجربه نشان داده که حتی حضور بصری موانع یا دوربینهای موقت میتواند بازدارندگی موثری ایجاد کند، بیآنکه درگیری یا تنش مستقیم میان مأمور و متخلف شکل بگیرد.
با این حال، کارشناسان معتقدند که در کنار حرکت به سمت سامانههای هوشمند، باید مجموعهای از اقدامات مکمل و بازدارنده نیز بهصورت همزمان اجرا شود تا فاصله میان وضعیت فعلی و آینده هوشمند، به دورهای پرهزینه از نظر ایمنی شهروندان تبدیل نشود. یکی از این اقدامات، اعمال جریمههای سیستمی و پلکانی برای موتورسیکلتهایی است که بهصورت مکرر وارد خط ویژه میشوند. ثبت خودکار تخلف و افزایش مبلغ جریمه در صورت تکرار، میتواند اثر روانی و بازدارندگی قابل توجهی ایجاد کند؛ بهویژه اگر پیامک ثبت تخلف بهصورت فوری برای مالک ارسال شود و سابقه تخلف در پرونده وسیله نقلیه باقی بماند.
در کنار جریمههای سیستمی، استقرار خودروهای کفی در ساعات اوج ترافیک نیز میتواند نقش مؤثری در کنترل وضعیت داشته باشد. انتقال فوری موتورسیکلتهای فاقد پلاک، دارای پلاک مخدوش یا تکرارکننده تخلف، علاوه بر جریمه نقدی، هزینه توقف و پارکینگ را نیز به متخلف تحمیل میکند و همین موضوع میتواند انگیزه ورود به خط ویژه را به شکل محسوسی کاهش دهد. تجربه اجرای طرحهای مشابه در برخی معابر پایتخت نشان داده است که صرف حضور خودروی کفی در محدوده، بازدارندگی قابل توجهی ایجاد میکند و نیاز به درگیری مستقیم میان مأمور و متخلف را کاهش میدهد.
از سوی دیگر، اجرای طرحهای ضربتی و مقطعی نیز میتواند بهعنوان یک «شوک نظارتی» رفتار ترافیکی را اصلاح کند. اجرای یک طرح 10 تا 15 روزه با حضور ترکیبی نیروهای راهور و پلیس پیشگیری، همراه با اطلاعرسانی رسمی پیش از آغاز طرح، میتواند این پیام را به موتورسواران منتقل کند که ورود به خط ویژه بدون تبعات نخواهد بود. چنین اقداماتی اگر بهصورت دورهای تکرار شود، اثر بازدارندگی آن تثبیت خواهد شد.
نصب دوربینهای پلاکخوان اختصاصی برای موتورسیکلتها نیز از دیگر راهکارهای قابل بررسی است. بسیاری از دوربینهای موجود با تمرکز بر خودروها طراحی شدهاند و زاویه ثبت پلاک موتورسیکلتها در آنها بهینه نیست. تجهیز ورودیهای خط ویژه جمهوری به دوربینهای زاویهپایین مخصوص خواندن پلاک موتور، بهویژه در مبادی ورود، میتواند بدون نیاز به پوشش کامل مسیر، کنترل مؤثری ایجاد کند. تمرکز بر نقاط ورود، هزینه اجرا را کاهش داده و بهرهوری نظارت را افزایش میدهد.
در کنار این موارد، برخورد جدی با پلاکهای مخدوش، تا شده یا پوشانده شده نیز ضرورتی انکارناپذیر است. بخشی از مشکل خط ویژه جمهوری به موتورسیکلتهایی بازمیگردد که عملاً فاقد هویت قابل شناساییاند. توقیف فوری این وسایل نقلیه در صورت ورود به خط ویژه، میتواند بخش مهمی از بینظمی موجود را مهار کند.
همچنین میتوان از ظرفیت شرکت واحد اتوبوسرانی نیز بهره گرفت. نصب دوربینهای جلو روی اتوبوسهای این خط و ارسال برخط تصاویر تخلفات به پلیس، علاوه بر افزایش نظارت، احساس کنترل مستمر را در میان متخلفان تقویت میکند. اتوبوسهایی که خود در معرض خطر ناشی از ورود موتورسیکلتها هستند، میتوانند به بخشی از سامانه نظارتی تبدیل شوند.
در نهایت، آنچه میتواند مسئله خط ویژه خیابان جمهوری را بهصورت پایدار حل کند، ترکیبی از سه ضلع "فناوری هوشمند"، "بازدارندگی فوری" و "اصلاح فیزیکی و هندسی مسیر" است. نه برخورد صرف فیزیکی پاسخگوست و نه انتظار برای تکمیل کامل سامانههای آینده. اقدام همزمان و هماهنگ میان پلیس راهور، شهرداری تهران و شرکت واحد، همراه با اعلام شفاف آمار برخوردها و نتایج اجرای طرحها، میتواند این محور پرتردد را به الگویی از مدیریت هوشمند و ایمن ترافیک شهری بدل کند.
در نهایت باید گفت، آنچه پلیس راهور بر آن تأکید دارد ( یعنی حرکت بهسوی روشهای هوشمند و برخط برای کنترل تخلفات موتورسواران ) اقدامی ضروری و آیندهنگرانه است؛ اما در شرایط فعلی که اجرای کامل این سامانهها زمانبر خواهد بود، نمیتوان ایمنی شهروندان را معطل کرد. نصب موانع فیزیکی، حضور مقطعی نیروهای راهور در ساعات اوج ترافیک و افزایش نظارت بصری میتواند بهعنوان گامی موقت و مؤثر، تردد در خط ویژه خیابان جمهوری را ایمنتر کند. اقدام سریع و هماهنگ میان پلیس، شهرداری و شرکت واحد، نه تنها از افزایش تصادفات جلوگیری میکند، بلکه زمینه اجرای بهتر طرحهای هوشمند در آینده را نیز فراهم خواهد کرد.
انتهای پیام/