مسیر پیشرفت از بازتعریف اهداف انقلاب میگذرد
- اخبار استانها
- اخبار قزوین
- 21 بهمن 1404 - 12:11
به گزارش خبرگزاری تسنیم از قزوین، در شرایطی که مفهوم «پیشرفت» به یکی از پرچالشترین کلیدواژههای گفتمان سیاسی و اجتماعی کشور تبدیل شده، بازخوانی این مفهوم از منظر انقلاب اسلامی ضرورتی انکارناپذیر است. تقلیل پیشرفت به شاخصهای صرفاً اقتصادی یا رفاهی، موجب غفلت از مبانی فکری و ارزشی میشود که انقلاب اسلامی بر پایه آن شکل گرفت و مسیر متفاوتی را پیشروی جامعه ایرانی قرار داد؛ مسیری که از ابتدا، فراتر از مرزهای جغرافیایی تعریف شد.
در همین راستا، حجتالاسلام عبدالناصر جلالیان، مدرس حوزه و دانشگاه قم، در گفتوگو با خبرنگار تسنیم در قزوین، با تأکید بر نقش نگرش دینی، احیای رابطه امام و امت و جهاد تبیین، به تشریح مؤلفههای پیشرفت واقعی جامعه اسلامی پرداخت و با مرور تجربه انقلاب، دفاع مقدس و تحولات منطقهای، راهکارهایی راهبردی برای عبور از چالشها و حرکت در مسیر تمدنسازی اسلامی ارائه داد.
تسنیم:آقای جلالیان، بحث پیشرفت در جامعه اسلامی از مفاهیمی است که تعاریف متعددی از آن ارائه میشود. از منظر شما، پیشرفت اساساً با چه نگاهی باید تعریف شود؟
قبل از هر چیز باید عرض کنم که اساساً «پیشرفت» بدون تبیین نوع نگاه و نگرش، مفهومی مبهم و حتی گمراهکننده است. ما ابتدا باید مشخص کنیم که با چه عینکی به پیشرفت نگاه میکنیم؛ نگاه مادی یا نگاه دینی. اگر نگاه، صرفاً مادی باشد، پیشرفت در افزایش ثروت، رفاه، مصرف و شاخصهای اقتصادی خلاصه میشود؛ اما اگر نگاه دینی باشد، پیشرفت معنا و مختصات کاملاً متفاوتی پیدا میکند.
در نگاه دینی، پیشرفت یعنی حرکت در مسیر هدف الهی. ممکن است در این مسیر، برخی کاستیهای ظاهری وجود داشته باشد، اما اگر انسان یا جامعه در مسیر هدف صحیح حرکت کند، این عین پیشرفت است. همانطور که اگر کسی هدفش را زیارت قرار دهد و در این مسیر هزینه کند، ولو بخشی از امور دنیاییاش عقب بیفتد، اما به هدف الهیاش برسد، این پیشرفت محسوب میشود. پس گام اول، تبیین هدف و نگرش است؛ بدون این، سخن گفتن از پیشرفت بیمعناست.
تسنیم: با این مقدمه، وقتی از «پیشرفت جامعه اسلامی» سخن میگوییم، چه نسبتی با انقلاب اسلامی پیدا میکند؟ آیا پیشرفت امروز را باید صرفاً در چارچوب داخل کشور سنجید؟
این دقیقاً یکی از خطاهای رایج است. متأسفانه نگاه ما به انقلاب اسلامی در بسیاری از مواقع سطحی شده است. انقلاب اسلامی صرفاً یک تغییر قدرت در داخل ایران نبود. هدف انقلاب، فقط «ایرانِ بهتر» به معنای محدود جغرافیایی نبود؛ بلکه انقلاب اسلامی یک حرکت تمدنی و جهانی بود.
اگر انقلاب را فقط در چارچوب مرزهای ایران تحلیل کنیم، دائماً درگیر این سؤال میشویم که «رسیدیم یا نرسیدیم؟» اما اگر هدف واقعی انقلاب را ببینیم، متوجه میشویم که انقلاب اسلامی، طرحی برای نجات بشر و ارائه یک الگوی الهی در برابر نظم سلطهگر جهانی بود. به همین دلیل است که جمهوری اسلامی ایران، مسئله اول نظام سلطه است، نه عراق، نه افغانستان، نه پاکستان؛ چون ایران برای دنیا «برنامه» دارد.
تسنیم: شما به جایگاه ایران در تقابل جهانی اشاره کردید. این تقابل از کجا آغاز شد و چه ریشهای دارد؟
ریشه این تقابل دقیقاً در همان نقطهای است که انقلاب اسلامی «الله» را به مرکز هویت سیاسی آورد. وقتی امام خمینی(ره) کلمه «الله» را در قلب پرچم ایران قرار داد، در واقع اعلام شد که حاکمیت از آنِ خداست، نه قدرتهای زمینی. این دقیقاً در تضاد با تفکر صهیونیستی و استکباری است که دنیا را ملک خود میدانند.
قبل از انقلاب، ایران کشوری وابسته بود؛ از دوران قاجار تا پهلوی، برای حل مشکلات داخلی، کشور را کوچک کردند، بخشیدند، فروختند و وابسته نگه داشتند. قراردادهای ننگین، کاپیتولاسیون، اصلاحات ارضی، واگذاری بحرین، همه در همین مسیر بود. اما انقلاب اسلامی این معادله را برهم زد و گفت: «ما میتوانیم.»
تسنیم: برخی معتقدند فشارها و دشمنیها نشانه ضعف است، نه پیشرفت. پاسخ شما به این نگاه چیست؟
این دقیقاً همان جنگ روانی دشمن است. اگر ما ضعیف بودیم، اگر در حال فروپاشی بودیم، چرا دشمن اینهمه هزینه میکند؟ چرا دائماً دنبال مذاکره است؟ چرا در جنگهای مستقیم و غیرمستقیم عقبنشینی میکند؟
واقعیت این است که ما در این 47 سال، بهشدت پیشرفت کردهایم؛ اما دشمن تلاش میکند این پیشرفت دیده نشود. فتنههای 58، 68، 78، 88، 98، فتنههای اقتصادی، جنگ شناختی، همه برای زدن «تفکر ما میتوانیم» بوده است. هر جا این تفکر حفظ شد، ما جلو رفتیم؛ هر جا تضعیف شد، آسیب دیدیم.
تسنیم: شما بارها بر «رابطه امام و امت» تأکید کردید. این رابطه چه نقشی در پیشرفت جامعه دارد؟
نقش کلیدی و تعیینکننده. تجربه تاریخی ما نشان میدهد هر جا رابطه «امام و امت» حاکم بوده، پیروزی حاصل شده است؛ از دفاع مقدس تا دفاع از حرم. اما هر جا این رابطه به «دولت و ملت» تقلیل یافته، ضربه خوردهایم.
در دفاع مقدس، وقتی فرمان امام محور شد، با دست خالی پیروز شدیم. در میدان مقاومت، وقتی فرماندهی کلان در چارچوب ولایت عمل کرد، داعش شکست خورد. اما در فتنهها، تلاش شد همه ناکارآمدیها به ولایت نسبت داده شود، در حالی که بسیاری از مشکلات، ناشی از ضعفهای اجرایی دولتهاست.
تسنیم: با این نگاه، راهکارهای عملی شما برای پیشرفت جامعه اسلامی چیست؟
من این مسیر را در چند گام خلاصه میکنم: گام اول، شناخت مسیر و هدف انقلاب است. باید بدانیم به کجا میرویم و در چه مسیری حرکت میکنیم، گام دوم، تقویت رابطه امام و امت و قرار دادن منویات رهبری در صدر تصمیمهاست و گام سوم، حفظ و تبیین دستاوردهاست. اینجا «جهاد تبیین» اهمیت پیدا میکند؛ اگر دستاوردها تبیین نشوند، تحریف میشوند.
گام چهارم، توانمندسازی فکری و اقتصادی مردم است. ما باید از کمکهای مصرفی عبور کنیم و به سمت توانمندسازی برویم؛ آموزش مهارت، ایجاد اقتصاد محلی، تبادل کالا به کالا، صندوقهای مردمی، بیمههای مردمی و حذف وابستگی به نظام ربوی.
تسنیم: برخی صاحبنظران معتقدند تا زمانی که ساختارهای کلان اقتصادی، بهویژه نظام بانکی و مالی کشور اصلاح نشود، صحبت از پیشرفت اقتصادی جامعه اسلامی بیشتر به یک آرمان شبیه است تا یک برنامه عملی. شما این نگاه را چگونه تحلیل میکنید و نقش مردم را در این میان چه میدانید؟
این نگاه، اگرچه در ظاهر منطقی به نظر میرسد، اما در عمق خود یک اشکال اساسی دارد و آن هم این است که همه چیز را به ساختارهای رسمی و دولتی گره میزند و مردم را از نقشآفرینی فعال خارج میکند. تجربه انقلاب اسلامی و دفاع مقدس به ما نشان داده که تحولات بزرگ، همیشه از متن مردم آغاز شده و سپس ساختارها را وادار به اصلاح کرده است، نه برعکس.
امروز هم اگر ما منتظر بمانیم تا ابتدا نظام بانکی اصلاح شود و بعد مردم حرکت کنند، عملاً هیچگاه به نقطه اقدام نخواهیم رسید. در حالی که نمونههای موفق متعددی در جامعه وجود دارد؛ از صندوقهای قرضالحسنه محلی گرفته تا شبکههای اقتصادی مردمی، بیمههای خودجوش، تبادل کالا به کالا و اقتصاد محلهمحور. اینها همه نشان میدهد که میتوان بدون وابستگی کامل به بانک، یک اقتصاد سالم، مشارکتی و حتی مقاوم ایجاد کرد.
وقتی مردم با اعتماد، ایمان و مشارکت وارد میدان شوند و پول را از حالت ابزار سلطه و سوداگری خارج کرده و به ابزار خدمت و توانمندسازی تبدیل کنند، نظام بانکی ناچار میشود خود را با این واقعیت اجتماعی تطبیق دهد. بنابراین، اصلاح اقتصادی از پایین به بالا نهتنها ممکن است، بلکه تنها مسیر پایدار و اسلامی پیشرفت اقتصادی محسوب میشود.
تسنیم:در جمعبندی نهایی، اگر بخواهید یک تصویر روشن از «زندگی پیشرفته دینی» و جامعه مطلوب اسلامی ترسیم کنید، این جامعه چه ویژگیهایی دارد و چه الگوهایی میتواند الهامبخش حرکت امروز ما باشد؟
اگر بخواهم صریح و روشن بگویم، ما برای زندگی پیشرفته دینی نیازی به اختراع الگو نداریم؛ الگوهای کامل و عینی آن در تاریخ معاصر خودمان وجود دارد. یکی از آنها دفاع مقدس است. دفاع مقدس فقط یک جنگ نظامی نبود، بلکه یک سبک زندگی بود؛ سبک زندگی مبتنی بر ایمان، توکل، مسئولیتپذیری، سادهزیستی، ایثار و کار جمعی. در آن فضا، هرکس وظیفه خود را میشناخت و انجام میداد و نتیجه آن، پیشرفتی بود که دنیا را متحیر کرد.
الگوی دوم، پیادهروی اربعین است؛ یک جامعه زنده، خودجوش و بدون ساختارهای رسمی پیچیده، اما سرشار از نظم، خدمت، محبت و معنویت. اربعین تصویری واقعی از جامعه پیشاظهور است؛ جایی که انسانها برای خدا، بدون چشمداشت مادی، به یکدیگر خدمت میکنند.
اگر این دو الگو را به زندگی روزمره خود بیاوریم، یعنی هرکس خود را مسئول بداند، به وظیفهاش عمل کند، به خدا توکل داشته باشد و به جای گلایه، وارد میدان عمل شود، جامعه اسلامی بهتدریج شکل میگیرد. جامعه اسلامی که شکل گرفت، دولت اسلامی و سپس تمدن اسلامی نیز محقق خواهد شد و این همان مسیری است که به ظهور حضرت حجت ارواحنا فداه ختم میشود.
انتهای پیام/