به گزارش خبرنگار اقتصادی خبرگزاری تسنیم، بررسی الگوی تخریبها در اغتشاشات اخیر، یک تفاوت معنادار با ناآرامیهای مشابه در سایر کشورها و حتی برخی رخدادهای داخلی گذشته را نشان میدهد؛ تفاوتی که در مرکز آن، حمله هدفمند به فروشگاههای بزرگ و زنجیرهای قرار دارد. فروشگاههایی که نهتنها محل عرضه کالاهای اساسی و مایحتاج روزمره مردم هستند، بلکه در ماههای اخیر به بازوی اجرایی یکی از مهمترین سیاستهای حمایتی دولت یعنی «کالابرگ الکترونیکی» تبدیل شدهاند.
در اغلب ناآرامیهای اجتماعی در جهان، زمانی که فروشگاههای مواد غذایی هدف قرار میگیرند، انگیزه اصلی مهاجمان «غارت» است؛ تصاویری که از سرقت گسترده مواد غذایی، نوشیدنی، کنسرو، گوشت و سایر اقلام خوراکی منتشر میشود، معمولاً بازتابدهنده فشار شدید معیشتی یا سوءاستفاده فرصتطلبانه در بستر آشوب است. اما آنچه در تصاویر و ویدئوهای اغتشاشات اخیر در ایران مشاهده شد، روایتی کاملاً متفاوت را بازگو میکند.
تخریب بهجای غارت؛ یک تفاوت معنادار
در تصاویر منتشرشده از حمله به فروشگاههای زنجیرهای، بهوضوح دیده میشود که هدف اصلی اغتشاشگران، برداشتن مواد غذایی یا تأمین مایحتاج شخصی نبوده است. در بسیاری از صحنهها، کالاها تخریب شده، قفسهها به آتش کشیده شده و حتی مواد خوراکی عمداً نابود شدهاند. این الگو، نهتنها با منطق «غارت در شرایط بحران» همخوانی ندارد، بلکه نشاندهنده یک رویکرد برنامهریزیشده برای حذف فیزیکی امکان دسترسی مردم به کالاهای اساسی است.
این نکته زمانی اهمیت بیشتری پیدا میکند که بدانیم فروشگاههای زنجیرهای، بهطور مشخص محل عرضه کالاهای ضروری زندگی روزمره از جمله نان، برنج، روغن، گوشت، مرغ، تخممرغ، لبنیات، میوه و سبزیجات هستند؛ اقلامی که هرگونه اختلال در عرضه آنها، مستقیماً بر آرامش روانی و امنیت غذایی جامعه اثر میگذارد.
.
فروشگاههای زنجیرهای؛ قلب تپنده کالابرگ الکترونیکی
نکته کلیدی دیگری که در تحلیل چرایی تمرکز اغتشاشگران بر فروشگاههای زنجیرهای باید مورد توجه قرار گیرد، نقش این فروشگاهها در اجرای طرح کالابرگ الکترونیکی است. این طرح، بهعنوان یکی از ابزارهای اصلی دولت برای مقابله با فشارهای معیشتی و خنثیسازی سناریوی قحطیسازی، عملاً از طریق همین فروشگاهها اجرا میشود.
کالابرگ الکترونیکی، این تضمین را برای تمام مردم ـ اعم از یارانهبگیر و غیر یارانهبگیر ـ فراهم کرده است که دسترسی آنها به کالاهای اساسی تا پایان سال بدون چالش خواهد بود. به بیان دیگر، حتی اگر فشارهای خارجی بهدنبال محدودسازی درآمدهای ارزی یا ایجاد اختلال در زنجیره تأمین باشند، سازوکار توزیع داخلی و حمایت هدفمند، اجازه بروز کمبود گسترده را نمیدهد.
در چنین شرایطی، تخریب فروشگاههای زنجیرهای را باید نه یک اقدام کور یا هیجانی، بلکه تلاشی حسابشده برای از کار انداختن «بستر اجرایی» طرحی دانست که دقیقاً در نقطه مقابل پروژه قحطیسازی قرار دارد.
.
آمارها چه میگویند؟ تمرکز معنادار بر تخریب زیرساخت معیشتی
نگاهی به آمارهای رسمی و تجمیعشده از خسارات وارده در اغتشاشات اخیر، این تحلیل را تقویت میکند. بر اساس دادههای موجود، تنها در 8 استان کشور، 419 شعبه فروشگاههای زنجیرهای غارت، تخریب یا به آتش کشیده شدهاند. این عدد، در مقایسه با سایر اماکن تخریبشده، نشاندهنده تمرکز ویژه بر این نوع فروشگاههاست.
در کنار آن، 399 بانک تخریب و 303 بانک به آتش کشیده شدهاند؛ اقدامی که میتواند در راستای ایجاد اختلال در نظام پرداخت و تبادلات مالی مردم تفسیر شود. همچنین 704 مورد حمله و تخریب اماکن خصوصی متعلق به مردم عادی و 384 مورد آتشسوزی این اماکن ثبت شده است.
از سوی دیگر، 253 ایستگاه اتوبوس، 24 پمپ بنزین متعلق به مردم، 220 موتورسیکلت شخصی و صدها خودروی عمومی و امدادی تخریب شدهاند. تخریب 350 مسجد، 134 مورد آتشسوزی مساجد، خسارت به دهها حسینیه، امامزاده و 89 حوزه علمیه نیز نشان میدهد که هدف، فراتر از یک اعتراض محدود بوده و به سمت ضربهزدن به نمادهای اجتماعی، مذهبی و خدماتی حرکت کرده است.
اما در میان همه این آمارها، عدد مربوط به فروشگاههای زنجیرهای از یک منظر ویژه اهمیت دارد؛ چراکه این فروشگاهها، حلقه اتصال مستقیم سیاستهای حمایتی دولت با سفره مردم محسوب میشوند.
ویرانسازی بستر توزیع؛ حلقه مکمل فشار اقتصادی
در ماههای اخیر و بهویژه پس از ناکامی دشمنان در جنگ 12 روزه، فشار اقتصادی و پروژه قحطیسازی بهعنوان مسیر جایگزین تقابل نظامی در دستور کار قرار گرفت. اختلال در جریانهای ارزی، تهدید شرکای تجاری، فشار برای کاهش فروش نفت و تلاش برای ایجاد التهاب روانی در بازار، همگی اجزای این پازل بودند.
در چنین فضایی، تخریب فروشگاههای زنجیرهای را باید حلقه مکمل این فشار دانست؛ حلقهای که اگر موفق میشد، میتوانست حتی در صورت وجود کالا در کشور، دسترسی فیزیکی مردم به آن را مختل کند و «قفسههای خالی» را به ابزار تحریک نارضایتی اجتماعی تبدیل نماید.
با وجود حجم بالای تخریبها، این سناریو در نهایت به نتیجه نرسید. تداوم واردات کالاهای اساسی، بازسازی سریع فروشگاهها، توزیع گسترده کالا و اجرای فراگیر کالابرگ الکترونیکی، اجازه نداد پروژه قحطیسازی به هدف نهایی خود برسد.
امروز قفسهها پر است، دسترسی به کالاهای اساسی برقرار است و تجربه اغتشاشات اخیر نشان داد که حتی تخریب فیزیکی فروشگاهها نیز نتوانست سازوکار تأمین معیشت مردم را از کار بیندازد. به این ترتیب، تمرکز اغتشاشگران بر فروشگاههای زنجیرهای، بیش از آنکه نشانه اعتراض معیشتی باشد، سندی روشن از شکست راهبردی است که پس از ناکامی در میدان نظامی، بهدنبال فشار از مسیر معیشت مردم بود؛ راهبردی که در نهایت، به بنبست رسید.
انتهای پیام/